Hát chèo Tàu bị lãng quên

Chia sẻ

Hội hát chèo Tàu 25 năm mới được tổ chức một lần. Cũng chính cái tên rất lạ-chèo Tàu đã thôi thúc tôi tìm về vùng đất Tổng Gối xưa (nay là xã Tân Hội, huyện Đan Phượng, Hà Nội) để tìm hiểu về loại hình văn hóa này.

Vang bóng một thời

Cách trung tâm Hà Nội hơn 15km, vùng đất Tổng Gối xưa, trải qua nhiều thế kỷ vẫn còn lưu giữ được nhiều nét kiến trúc cổ kính như những cổng làng phủ đầy rêu phong và cả những ngôi nhà xây bằng đá ong, nằm san sát. Hỏi thăm người dân nơi đây về người am hiểu chèo Tàu, may mắn tôi được một thành viên trong CLB hát chèo Tàu của xã Tân Hội chỉ đến nhà nghệ nhân Ngô Thị Thu ở làng Thượng Hội, một trong bốn ngôi làng nổi tiếng với các bài hát chèo Tàu.

hoi hat cheo tau

Một buổi học hát chèo Tàu tại miếu Voi Phục thờ đức thánh Văn Dĩ Thành. Ảnh: Quang Tấn

Nghệ nhân Ngô Thị Thu vui vẻ cho biết: “Hát chèo Tàu, hay còn gọi là hát Tàu Tượng, đây không phải xuất phát từ Trung Quốc mà là điệu hát chèo thuyền chở quân đi đánh giặc, do người dân Tổng Gối xưa sáng tạo. Theo các bậc cao niên kể lại, hội hát chèo Tàu ở Tân Hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ vị tướng Văn Dĩ Thành, người đã có công đánh đuổi quân Minh xâm lược bảo vệ quê hương. Sau khi cụ Văn Dĩ Thành mất năm 1416 và được tôn vinh là thành hoàng Tổng Gối, nhân dân đã kết hợp những truyền thống ca hát vốn có của vùng đất này, để tạo ra một lễ hội đặc biệt tưởng nhớ cụ. Nội dung của tất cả các bài hát đều là ca ngợi hoặc kể lại những chiến công, những trận đánh xưa của cụ. Lễ hội đầu tiên được tổ chức vào năm 1683.

Nhưng do lễ hội đòi hỏi không gian lớn, thời gian kéo dài, lại tốn nhiều chi phí nên xưa cứ 25 năm hội hát chèo Tàu mới được tổ chức một lần vào những lúc mưa thuận gió hòa, đời sống người dân khấm khá. Lần gần đây nhất được tổ chức là vào năm 1998, sau hơn 70 năm kể từ năm 1922 mới được tái hiện. Từ đó đến nay cứ vào hội làng người ta lại hát chèo Tàu nhưng chưa có lần nào quy mô lớn đến vậy”.

Để tổ chức lễ hội, người dân bốn làng Thúy Hội, Thượng Hội, Vĩnh Kỳ, Phan Long thuộc xã Tân Hội sẽ cùng nhau làm thuyền rồng dài từ 4-5 mét, rộng 2 mét; hai “ông” voi bằng gỗ cao 2,5 mét vòi dài 3 mét và đặc biệt là cần gần 200 người tập luyện chuẩn bị.

Bên cạnh đó, bốn làng phải chọn ra được một chúa Tàu là người từ 50-60 tuổi có uy tín và đức hạnh; mỗi làng chuẩn bị hai cái Tàu và mười ca nhi (con Tàu) tuổi từ 12-16 là những cô gái có nhan sắc, giọng hát và đặc biệt là phải còn trinh tiết. Ngoài ra, tất cả những người tham gia hội hát đều phải là con gái, kể cả người quản tượng cũng là nữ giả nam. Sau sáu tháng khổ luyện (từ rằm tháng 8 đến tháng giêng âm lịch), các ca nhi phải thuộc lòng ba phần của chèo Tàu là hát trình (thánh ca), hát trên thuyền (trạo ca) và sau cùng là hát giao duyên (bỏ bộ) và sẽ hát liên tục trong 7 ngày 7 đêm của lễ hội.

hat cheo tau

Lễ hội hát chèo Tàu tại Tổng Gối (xã Tân Hội, huyện Đan Phượng, Hà Nội). Ảnh: S.T

Gìn giữ từ những… cá nhân

“Ngày trước khi những bậc cao niên, những cây đa cây đề thuộc nhiều bài hát chèo Tàu như cụ Tiến Thị Lục, Kim Thị Ba còn sống thường hay truyền dạy chúng tôi các bài hát và cách hát, nhưng từ khi các cụ mất, việc phục dựng lại các làn điệu rất khó khăn. Theo lời kể của các cụ có đến 360 làn điệu nhưng hiện nay chúng tôi chỉ lưu giữ chính xác về ngôn ngữ và cách hát khoảng hơn 15 làn điệu. Sở dĩ tồn tại thực trạng này vì đa số việc học hát chèo Tàu xưa kia là qua hình thức truyền miệng” – Cô Thu tâm sự.

Với mong muốn lưu giữ, phát huy giá trị văn hóa dân gian xưa những bậc cao niên, người đam mê với hát chèo Tàu đã thành lập câu lạc bộ hát chèo Tàu, với số lượng duy trì ở mức 50 thành viên. Đáng mừng hiện nay, tại một số trường học trong xã, chèo Tàu đã được đưa vào giảng dạy. Nhưng để lựa chọn những em có đủ tố chất và hát hay là rất khó.

“Kinh phí để tổ chức các lớp học hiện nay cũng rất hạn chế, đa số đều do các thành viên trong câu lạc bộ tự bỏ ra, thỉnh thoảng mới có tài trợ của một số tổ chức, DN, địa phương. Ngoài ra, để tổ chức một lớp học trung bình cũng phải bỏ ra hơn 20 triệu, chính vì vậy một năm cũng chỉ tổ chức được 1-2 lớp, mỗi lớp vài chục em” – cô Thu trăn trở.

Và cũng vì luật tục “Tứ dân vui vẻ chan hòa/ 25 năm lại mở hội ta Chèo Tàu” nên những ca nhi tuyệt nhiên không có cơ hội lần thứ hai trong đời được tham gia hát hội. Chính vì điều này phải là người thực sự đam mê chèo Tàu mới theo đuổi loại hình nghệ thuật chỉ có trên đất Tổng Gối này.

Quang Tấn

Báo Hải quan

(Một) 1 bình luận về “Hát chèo Tàu bị lãng quên”

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *